Rabat (bonifikata) jest formą obniżenia ceny towarów (usług) z uwagi na obowiązkowe lub uzgodnione przez strony transakcji warunki handlowe (por. wyrok WSA w Gdańsku z 16.06.2009 r., I SA/Gd 294/09) - przypomina Edward Kosakowski, biegły rewident, doradca podatkowy, prezes Kancelarii Księgowo-Audytorskiej Buchalteria w Białymstoku.

Choć pojęcie to nie wynika wprost z przepisów prawa podatkowego, niemniej o jego ścisłym związku z ceną stanowią przepisy ustaw o podatku VAT, jak i o podatkach CIT i PIT, odnoszące się w szczególności do definicji przychodów z działalności gospodarczej, a w przypadku podatku VAT – podstawy opodatkowania.

Najczęściej udzielane rabaty mają formę tzw. „opustów finansowych” (zniżek procentowych lub kwotowych od ustalonej ceny), pomniejszających wcześniej określoną należność za wykonane świadczenie. I są stosowane przez sprzedającego dla określonych kategorii odbiorców, płacących głównie gotówką, kupujących duże ilości towaru jednorazowo lub w określonym czasie (stanowią jeden z podstawowych instrumentów marketingu i promocji).

Z punktu widzenia prawa podatkowego rozróżniamy dwie różne sytuacje: 

1) Rabat (opust) udzielony już w momencie sprzedaży towarów (tzw.

opust wynegocjowany lub transakcyjny) uwzględnia się od razu w fakturze, jako dotyczący danej indywidualnej transakcji sprzedaży. Określa on (a nie zmniejsza!) wielkość obrotu, gdyż obniża cenę jednostkową oraz wartość netto i brutto sprzedawanych towarów i świadczonych usług. niezależnie od tego, kiedy został faktycznie zrealizowany i jakie intencje kryją się za jego udzieleniem.

2) Obrót zmniejszają natomiast rabaty (opusty cenowe), udzielone przez podatnika później, tj. po wystawieniu faktury sprzedaży (po dokonaniu dostawy towarów), o przyznaniu których decyduje treść zobowiązania wynikająca z umowy sprzedaży. Opusty te dokumentuje faktura korygująca, której wystawienie powoduje konieczność skorygowania podstawy opodatkowania VAT, ale może to nastąpić wyłącznie przy zachowaniu warunków określonych w art. 29 ust. 4a – 4c ustawy o VAT.

Reasumując rabat udzielony nabywcy towarów i usług – po wystawieniu faktury VAT i wykonaniu świadczenia (dokonaniu dostawy lub usług) – zawsze zmniejsza u sprzedawcy cenę sprzedaży (nie może być traktowany jako koszt uzyskania przychodu, gdyż wiąże się z ustaleniem rzeczywistej wysokości przychodu, co potwierdza także wyrok NSA z 6.05.2009 r., II FSK 78/08). Czyli taki rabat obniża podstawę opodatkowania VAT. , a zarazem przychód ze sprzedaży dla celów podatku CIT i PIT.

Natomiast rabat otrzymany u nabywcy zmniejsza cenę nabycia towarów i usług, a tym samym koszt podatkowy.